Leksikografski zavod Miroslav Krleža
Hrvatski biografski leksikon
[ PROJEKT ][ ABECEDARIJ ][ TRAŽILICA ][ KONTAKT ]

BRUNELLI, Vitaliano, povjesničar i publicist (Ancona, 22. XI 1848 — Zadar, 22. VI 1922). Roditelji su mu preselili 1852. u Zadar, gdje je započeo školovanje i završio gimnaziju. Filozofiju uz talijanski i grčki studirao u Beču 1869–73. Nakon završena studija postaje suplent u nižoj realnoj gimnaziji u Šibeniku. Od jeseni 1875. do 1876. suplent je u Splitu, a 1877. habilitira se u Beču te se vraća u zadarsku gimnaziju. God. 1881. postaje direktor u gradskoj knjižnici (Paravia) u Zadru. God. 1894. premješten je u Kopar, ali se ubrzo vraća u Zadar. — Od 1909. predsjednik je Lega nazionale. Osnivač je časopisâ La Rivista dalmatica i La Palestra. Svoj povjesničarski i publicistički rad usmjerio je protiv hrvatskoga narodnog preporoda u Dalmaciji neutemeljeno zastupajući iredentističku tezu kako je Dalmacija talijanska. U tom je duhu odgojio povjesničare G. Sabalicha, L. Beneveniju, A. Bacoticha, T. Erbera, U. Inchiostrija, G. Pragu i dr. Bio je gorljiv istraživač vrelâ i dobar stilist. Među djelima važne su mu monografije o L. Laurani, J. D. Stratiku, I. Lučiću (Luciusu) i A. Meduliću. Pisao je o gotovo svim važnijim pitanjima povijesti istočne obale Jadrana, baveći se napose fontologijom (F. de Diversis, Toma Arhiđakon, Miha Madijev), ali nije zazirao niti od tema kao što je Dante u južnih Slavena. Njegovo je najvažnije djelo Povijest Zadra do 1409. godine, izrađeno većim dijelom na neobjelodanjenim vrelima. Rezultate svojih istraživanja te diskusije s hrvatskim povjesničarima objelodanjivao je na talijanskom jeziku u listovima i časopisima Il Dalmata (1868, 1876, 1878–80, 1882–1915, 1919), La Rivista dalmatica (1876), Programma dell’I. r. ginnasio superiore di Zara (1877/78–1881/82, 1896/97–1902/03, 1905/06), La Palestra (1878–81), Bullettino di archeologia e storia dalmata (1882), Annuario dalmatico (1884–87, 1889), Pro Patria (1887), Cronaca dalmatica (1888), Scintille (1888–90), La Rivista dalmatica (1899–1900, 1904–11, 1922–24), Rivista della marina mercantile e della pesca (1890), La Domenica zaratina (1891–92), Srđ (1904), Il Dalmatino (1905, 1907, 1922), Il Corriere della Dalmazia (1919), La Dalmazia (1920), La Vita in Dalmazia (1920), Nuova Antologia (Rim 1921), Corriere di Zara (1921), Atti e memorie della Societa dalmata di storia patria (1927), Archivio storico per la Dalmazia (Rim 1934–35). Služio se i pseudonimom Leonardo Dorico.

DJELA: Giornale dell’assedio di Zara. Zara 1880. — Vita ed opere di Giandomenico Stratico vescovo di Lesina e Brazza. Zara 1886 (7?). — Quisquilie etimologiche. Zara 1895. — Questione liturgica. Zara 1900. — Storia della citta di Zara dai tempi piu remoti sino al 1815. compilata sulle fonti, 1. Venezia 1913, Trieste 19742. — Dante fra gli slavi meridionali (jugoslavi). Roma 1921. — Ordinamento del territorio di Zara in sullo scorcio del secolo decimottavo. (S. l., s. a.).
 
LIT.: Neharni dopuzi. Narodni list, 25(1886) br. 63. — (Nekrolog): La Rivista dalmatica, 6(1922–23) 3, str. 3–9. — G. Sabalich: Vitaliano Brunelli. Archivio veneto-tridentino (Venezia), 3(1923) str. 245–249. — I. Tacconi: Vitaliano Brunelli il patriota, il polemista, lo storico. La Rivista dalmatica, 15(1934) 2, str.3–7. — Biografia di Vitaliano Brunelli desunta dalmano. scritto delle sue »Memorie« (s bibliografijom). Ibid., str. 9–82. — G. Praga: Vitaliano Brunelli. Archivio storico per la Dalmazia (Roma), 9(1934) XVIII/104, str. 367–372. — G. Ziliotto: Vitaliano Brunelli (1848–1922). La Rivista dalmatica, 44(1973) 1, str. 35–54.
 
Mladen Švab (1989)