GORLATO, Achille, etnograf, folklorist i kulturni povjesničar (Pula, 8. XI. 1891 — Venecija, 28. X. 1981). Podrijetlom iz vodnjanske obitelji, talijansku učiteljsku školu polazio u Kopru. Zbog iredentističke djelatnosti – od 1907. član je organizacije »Giovane Pola«, od 1912. »Fascio giovanile di Capodistria« – više puta zatvaran, a 1916–18. konfiniran u Wagni kraj Leibnitza. Nakon rata učitelj je u Vodnjanu te učitelj i školski ravnatelj u Puli, gdje je bio jednim od organizatora talijanskoga kulturnog života. Od 1947. živio u Veneciji te do umirovljenja 1957. djelovao kao školski ravnatelj i nadzornik. — Vođen idejom o talijanstvu Istre, koju je podupirao istraživanjima o povezanosti njezinih i mletačkih običaja, G. je objavio oko 140 radova etnografske, folklorističke i kulturno-povijesne tematike. Uz povremenu suradnju u publikacijama L’Azione odn. Corriere istriano, Lega nazionale, Mostra istriana delle arti popolari (Pula 1938), Diritti della scuola (Milano), Atti Congresso della Società italo-francese di Roncisvalle (Venecija 1961) te tršćanskim periodicima Il Piccolo, La Voce di San Giorgio, Voce giuliana, Umago viva, Notiziario dignanese i L’ Ora del racconto, o običajima, legendama, poslovicama i povijesti Julijske krajine najviše je pisao u novinama, časopisima i zbornicima L’Arena di Pola (Gorica), Il Gazzettino (Venecija), L’Universo (Firenca), Atti e memorie della Società istriana di archeologia e storia patria (Venecija—Trst), Pagine istriane (Trst), Dignano e la sua gente (Trst 1975). Kako nije istraživao na arhivskim vrelima, radovi su mu pretežito kompilacijski; u Hrvatskoj nisu valorizirani. Bio je članom društava Ateneo veneto, Deputazione di storia patria per le Venezie i Società istriana di archeologia e storia patria.
DJELA: Note storiche illustrative dei nomi delle vie di Pola. Pola 1923. — La Venezia Giulia. Calendario, fiere e mercati 1926. (S. l.) 1925. — La Venezia Giulia, Trieste e Istria. Torino 1925. — Guida della città di Pola. Pola 1937, 1940². — I racconti delle notti lunari. Leggende istriane (suautor E. Predonzani). Torino 1951. — Il principe dei violinisti italiani: Giuseppe Tartini. Firenze 1953. — Frasi e motti celebri. Venezia 1954. — Vita istriana. Venezia 1954. — Poesia di popolo. Leggende istriane (suautor E. Predonzani). Trieste 1956. — Paesaggi istriani. Trieste 1968. — Antiche leggende veneto-giuliane. Venezia 1978. — Venezia agli albori del ’600. Venezia 1980. — I mesi dell’anno nei proverbi dei veneto-giuliani. Venezia 1981. — L’ Istria e Venezia. Paesaggio, storia, folclore. Venezia 1983. — Ricordi di un lontano passato. Trieste 1996. Potpuniji popis radova u: L. Gorlato, Achille Gorlato: mio padre. Venezia 1987, str. I–VII.
LIT.: S. Cella: Achille Gorlato, cultore delle tradizioni popolari. Pagine istriane (Trieste), SV 44(1981) 11, str. 56–58. — Isti: Achille Gorlato. Atti e memorie della Società istriana di archeologia e storia patria (Trieste), NS 31(83)(1983) str. 385–386. — L. Gorlato: Achille Gorlato: mio padre. Venezia 1987. — M. De Biasi: Achille Gorlato (1891–1981). Ateneo veneto (Venezia), NS 29(178)(1991) str. 441–442.
Nikša Lučić (2002)
