Leksikografski zavod Miroslav Krleža
Hrvatski biografski leksikon
[ PROJEKT ][ ABECEDARIJ ][ TRAŽILICA ][ KONTAKT ]

ČALIĆ, Dušan, ekonomist, sociolog i političar (Smrtić kraj Nove Gradiške, 18. VIII. 1918 — Zagreb, 17. IV. 1993). Gimnaziju polazio u Osijeku, a završio 1938. u Zagrebu. Pravo studirao u Beogradu (1939) i Zagrebu te 1946. doktorirao na zagrebačkom Pravnom fakultetu. Član SKOJ-a od 1933, KPJ od 1939. te u partizanima od 1941. Predratni je sekretar Komiteta KPJ zagrebačkoga Sveučilišta, jedan od organizatora ustanka u Slavoniji, sekretar ObK KPH Slavonije i komesar VI. slavonskog korpusa NOVJ i POJ, tajnik ZAVNOH-a i vijećnik na II. zasjedanju AVNOJ-a te član prve Narodne vlade Hrvatske (1945). Član CK KPH 1948–68. Nakon rata ministar je trgovine i opskrbe Vlade NRH (1945–46, 1949–50), državni sekretar za poslove industrije i privrede FNRJ (1953), savezni i republički narodni zastupnik u više saziva, ambasador SFRJ u Mađarskoj (1963–67) te član Savjeta Federacije (1967–89). — Nakon rata radi na znanstveno-nastavnoj organizaciji Ekonomsko-komercijalne visoke škole u Zagrebu, gdje od l945. kao honorarni nastavnik predaje političku ekonomiju. God. 1946/47. bio na studijskom boravku u Ekonomskom institutu u Moskvi, a 1959. u SAD, nakon čega je objavio knjigu Organizacija naučnog rada u SAD (Zagreb 1960), u kojoj predlaže primjenu američkih iskustava u organizaciji istraživačkog rada u nas. Na zagrebačkom Ekonomskom fakultetu, na kojem predaje političku ekonomiju i međunarodne ekonomske odnose, izabran je 1953. za izvanrednog, a 1958. za redovitog profesora; od 1970. predaje i sociologiju. Njegovi su znanstveni radovi širokoga tematskog raspona, od automatizacije, robotizacije i kompjutorizacije, produktivnosti rada i privrednog rasta do uloge znanstveno-istraživačkog rada u privrednom i društvenom razvoju te međunarodnih ekonomskih odnosa. Autor je pionirske studije Automatizacija u tehničkom napretku i privrednom razvitku Jugoslavije (Zagreb 1962), a proučavanju ekonomskih pitanja prišao je interdisciplinarno u knjizi Tehnički progres i privredni razvoj SFRJ (Beograd 1979; prev. na mađarski). Osim knjiga, monografija, udžbenika i skripata, objavio je članke, rasprave i studije s područja političke ekonomije u periodičnim publikacijama Ekonomski pregled (1958, 1962), Naša stvarnost (1961–62), Naše teme (1961–62, 1984), Automatika (1962), Produktivnost (1962), Ekonomska poduzeća (1963), Ekonomist (1971, 1974), Nauka u nauci (1971), Politička misao (1971), Revija (1971), Socijalizam (1971), Marks i suvremenost (1974), Mornarički glasnik (1974), Vojno-politički informator (1975), Marksistička misao (1984), Ekonomski vjesnik (1991) te u zbornicima Zbornik radova Ekonomskog fakulteta u Zagrebu (1971), Aktualnosti Marksove ekonomske misli (1983), Savremeni problemi ekonomske stabilizacije (l983), Zbornik radova Četvrtog znanstvenog sabora Slavonije i Baranje (1984), Susreti na dragom kamenu (1984) i Suvremeni ekonomski problemi (1985, 1991). God. 1970. zajedno s V. Radaušem utemeljio je Znanstveni sabor Slavonije i Baranje i bio glavnim urednikom njegovih zbornika (Osijek 1970–91, 1–5). Urednik je posebnih edicija JAZU: Suvremeni ekonomski problemi (od 1964) i Anala Zavoda za znanstveni rad u Osijeku (od 1989), kojemu je voditelj od 1987. Također je uredio dvije knjige Zbornika radova o povijesti i kulturi srpskoga naroda u SRH (Zagreb 1988). Kao beletristički pisac tiskao knjige Zapisi sveučilištarca (Zagreb 1961) i Ratni dnevnik bez datuma (Zagreb 1966). God. 1961. izabran je za dopisnoga, 1965. za redovitog člana JAZU, a 1972. za dopisnog člana SANU. Republičku Nagradu »Božidar Adžija« primio je za znanstvene prinose 1960. i 1968, za ukupan znanstveni rad Nagradu AVNOJ-a 1973. te Republičku nagradu za životno djelo 1988.

DJELA: Oblici ekspanzije američkog kapitala. Zagreb 1949. — Planiranje privrede FNR Jugoslavije. Zagreb 1950. — Zakoni kapitalističke društvene reprodukcije i teorija kriza. Zagreb 1956. — Izgradnja industrije u FNRJ. Zagreb 1957, 19632 (prev. na engleski i francuski jezik). — Ekonomska uvjetovanost borbe kolonijalnih naroda i nerazvijenih naroda za svoju samostalnost i društveni progres. Zagreb 1958. — Izgradnja teške industrije i njena uloga u privrednom razvitku FNRJ u razdoblju od 1946. do 1957. Zagreb 1959. — Neki problemi privrede FNRJ. Zagreb 1962. — Svjetska ekonomika i svjetski mir. Zagreb 1962. — Neki aspekti integracije i automatizacije. Beograd 1963. — Državni kapitalizam u okviru savremenog privrednog kretanja u svijetu. Zagreb 1964. — Ubrzani ekonomski razvoj zemalja u razvoju. Zagreb 1964, 19742. — Produktivnost rada i privredni razvoj SFRJ. Zagreb 1966. — Osnivanje, razvoj i zadaci SEV-a. Zagreb 1969. — Nauka i obrazovni proces. Beograd 1971. — Politička ekonomija socijalizma (suautor). Zagreb 1971. — Ekonomski aspekti razvoja suvremenog socijalističkog društva. Zagreb 1972. — Međunarodni ekonomski odnosi (suautor). Zagreb 1973. — Marksizam i samoupravljanje. Zagreb 1974. — Aktualni problemi razvoja samoupravnog društva SFRJ. Zagreb 1975. — Borba za novi međunarodni poredak u suvremenim uvjetima. Zagreb 1978. — Prilog sociologiji jugoslavenskog društva. Zagreb 1978. — Izgradnja socijalizma i odnos ekonomike i politike. Zagreb 1981. — Marksovo učenje i problemi našeg vremena. Zagreb 1983. — Struktura svjetske privrede i novi međunarodni ekonomski poredak. Zagreb 1983. — Sistemski pristup privrednom razvoju samoupravnog socijalizma. Zagreb 1988.
 
LIT.: Ž. Bulajić: Organizacija naučnog rada u SAD. Borba, 26(1961) 19. III, str. 10. — I. Smoljan: Zapisi sveučilištarca. Republika, 17(1961) 3, str. 32. — Automatizacija u tehničkom napretku i privrednom razvitku Jugoslavije. Naša stvarnost, 15(1963) 11/12, str. 539–542. — Dušan Čalić. Ljetopis JAZU, 1963, 68, str. 172–174. — G. Krklec: Ratni dnevnik bez datuma. Telegram, 6(1965) 26. XI, str. 4. — Međuzavisnost produktivnosti i privrednog razvoja. Produktivnost rada i privredni razvoj SFRJ. Ekonomska politika, 16(1967) 787, str. 549. — A. Lešaja: Ekonomski aspekti razvoja suvremenog socijalističkog društva. Naše teme, 17(1973) 4, str. 852–854. — D. Ž. Marković: Prilog sociologiji jugoslavenskog društva. Narodne novine, 35(1979) 22. IX, str. 10. — 60 godina Ekonomskog fakulteta u Zagrebu, 1920–1980. Zagreb 1980, 190–191. — V. Pavićević: Tehnički progres i privredni razvoj SFRJ. Ekonomika, 16(1980) 3, str. 68. — S. Aleksić: Tehnički progres i privredni razvoj SFRJ. Gledišta, 22(1981) 7/8, str. 199–204. — B. Ćosić: Ekonomsko-sociološke teme. Ekonomski pregled, 36(1985) 3/4, str. 151–152. — E. Miličević: Definicija krize. Traganje za optimalnim putem razvoja. Oko, 13(1985) 343, str. 5–7. — B. Ćosić: Socijalizam i ekonomske zakonitosti. Naše teme, 30(1986) 9, str. 1470–1471. — M. Buble: Putevi i krize. Pogledi, 17(1987) 3/4, str. 316–320. — E. Miličević: Socijalizam i ekonomske zakonitosti. Oko, 15(1987) 396, str. 21.
 
Tatjana Delibašić (1993)